Ένας…κινητός κίνδυνος

Για τους περισσότερους από εμάς, η οδήγηση στο σχεδόν παραλυμένο από την κίνηση κέντρο της Αθήνας, και όχι μόνο, αποτελεί μια οδυνηρή καθημερινή συνήθεια, ένα αναγκαίο κακό. Ακόμα μεγαλύτερο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, έχει γίνει πλέον εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία η χρήση του κινητού τηλεφώνου. Ο συνδυασμός, λοιπόν, των δύο αυτών συνηθειών είναι τόσο συχνός που ούτε τα «τσουχτερά» πρόστιμα της Τροχαίας μπορούν να τον κλονίσουν. Στο κείμενο αυτό θα προσπαθήσουμε, με ψυχραιμία και με τη βοήθεια έγκυρων ερευνών, να κρατήσουμε και τα δύο μας χέρια στο τιμόνι.

Θα ξεκινήσουμε μιλώντας για μια ικανότητα όλων μας, που ονομάζεται κατανεμημένη προσοχή. Με τον όρο αυτό εννοούμε την παράλληλη επένδυση δυναμικού προσοχής σε ερεθίσματα που εμφανίζονται ταυτόχρονα γύρω μας. Το δυναμικό της προσοχής μας, όμως, όπως υποστήριξε ο νομπελίστας ψυχολόγος Daniel Kahneman το μακρινό 1973, είναι συγκεκριμένης «ποσότητας» και, για να το πούμε απλά, μοιάζει περισσότερο με το περιεχόμενο του πορτοφολιού μας, υπό την έννοια ότι, όσο περισσότερα τα παράλληλα ερεθίσματα και όσο περισσότερη προσοχή δίνουμε σε κάποιο από αυτά, τόσο λιγότερο «νόμισμα» θα μας μείνει να το επενδύσουμε στα άλλα.

Έχει βρεθεί, λοιπόν, κυρίως μέσα από έρευνες των πολυγραφότατων στο ζήτημα αυτό Strayer και Drews, ότι, η χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση προκαλεί αρνητική επίδραση στην ταχύτητα των αντανακλαστικών του οδηγού και της αναγνώρισης της εκάστοτε κατάστασης και των κινήσεων στις οποίες πρέπει να προβεί ο οδηγός. Ακόμα, η χρήση κινητού τηλεφώνου στην οδήγηση έχει ως αποτέλεσμα αγνόηση περισσότερων οδικών σημάτων, οδήγηση με μεγαλύτερη ταχύτητα και, εν γένει, επικίνδυνη συμπεριφορά στο δρόμο. Μάλιστα, για όποιον αμφέβαλλε, παρατηρήθηκαν τα ίδια αποτελέσματα κατά την αποστολή μηνυμάτων κατά την διάρκεια της οδήγησης, καθώς και με τη χρήση συσκευών όπως hands-free και Bluetooth. Και αυτό γιατί, όπως προείπαμε, το πρόβλημα είναι η παράλληλη επεξεργασία ερεθισμάτων με το ,όχι ατελείωτο, δυναμικό προσοχής μας, και όχι η απασχόληση των χεριών του οδηγού. Πρέπει να σημειωθεί, δε, πως η επίδραση του κινητού τηλεφώνου είναι ακόμα μεγαλύτερη στους «έμπειρους» οδηγούς, καθώς για αυτούς η οδήγηση έχει γίνει μια αυτοματοποιημένη διαδικασία και καταναλώνει πολύ μικρό μέρος του δυναμικού της προσοχής, κάνοντας την ανταπόκριση σε κάποιο απρόοπτο γεγονός ακόμα δυσκολότερη.

Σε μια άλλη ενδιαφέρουσα μελέτη «προφίλ» οδηγών των Strayer και Drews (είπαμε, είναι πολυγραφότατοι), πραγματοποιήθηκε μια σύγκριση ανάμεσα σε έναν οδηγό που χρησιμοποιεί ταυτόχρονα κινητό τηλέφωνο και έναν οδηγό υπό την επήρεια αλκοόλ. Βρέθηκε, λοιπόν, πως, αν και η οδική συμπεριφορά είναι διαφορετική ανάμεσα στους δύο, και οι δύο τύποι οδηγών παρουσίασαν ελλείμματα στην οδήγησή τους που ήταν παρόμοιας σοβαρότητας και επικινδυνότητας. Για να το πούμε απλά, ένας οδηγός που χρησιμοποιεί κινητό τηλέφωνο φάνηκε πως είναι το ίδιο επικίνδυνος πίσω από το τιμόνι με έναν μεθυσμένο οδηγό. Και για να το πούμε ακόμα πιο απλά, μην πίνετε και μη μιλάτε στο κινητό όταν οδηγείτε.

Τα ευρήματα αυτά καταδεικνύουν πως, εκτός όλων των άλλων, θα ήταν ωφέλιμη η αλλαγή ορισμένων κανονισμών, όπου οι ειδικοί το κρίνουν αναγκαίο (για παράδειγμα του κανονισμού που επιτρέπει τη χρήση hands-free και Bluetooth κατά την οδήγηση). Ακόμα, ιδανική θα ήταν στο προσεχές μέλλον η ανάπτυξη πιο προηγμένων συσκευών επικοινωνίας ή εφαρμογών οδήγησης που δε θα βλάπτουν την οδική συμπεριφορά, καθώς εφαρμογές όπως το Google maps και το Car app απλά ρίχνουν «λάδι στη φωτιά».

By: Τρύφωνας Μπίκος

1η συγγραφή: 17/7/18

Πηγές:

Kahneman, D. (1973). Attention and Effort. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.

Drews, F.A., Yazdani, H., Godfrey, C.N., Cooper, J.M., Strayer, D.L., (2009). Text Messaging During Simulated Driving, Human factors, 51 (5). 762-770

Strayer, D.L., Drews, F.A., Crouch, D.J., (2006). A Comparison of the Cell Phone Driver and the Drunk Driver. Human factors, 48(2). 381-391.