Δαπάνες που κλαδεύουν τις ζωές μας

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει για μια νηπιαγωγό η αγορά ενός καινούριου πολυτελούς τζιπ για το καθημερινό ολιγόλεπτο δρομολόγιό της κομμωτήριο – νύχια – shopping therapy μέχρι την αγορά πολυτελούς μεζονέτας στην πιο ακριβή συνοικία του αστικού ιστού με βασικό εξοπλισμό τζακούζι, πισίνα και διπλό μπάνιο; Μα τι άλλο; Την Επιδεικτική Επίπτωση! Αντιπροσωπευτικά παραδείγματα που συνιστούν καταναλωτικές πρακτικές με κοινό παρονομαστή την ανατροφοδοτούμενη υπανάπτυξη με απώτερο στόχο την επίδειξη της χλιδής και της πολυτέλειας.

Σε μια τεταμένη και απρόβλεπτη οικονομική και πολιτική περίοδο δοκιμάζουμε με «περίσσιο επιστημονικό θράσος» να αποκωδικοποιήσουμε τολμηρές οικονομικές αποφάσεις περιφερειακών γεωπολιτικών δυνάμεων και να ερμηνεύσουμε την στοχοθεσία των οικονομικών επιλογών τους. Ριζοσπαστικές αποφάσεις λαμβάνονται σε οικονομικό επίπεδο δημιουργώντας φραγμούς και περιορισμούς στην ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών και ανθρώπινου δυναμικού με αντίκτυπο στον προγραμματισμό και τον σχεδιασμό των επιχειρησιακών στρατηγικών μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε πολλές και διαφορετικές χώρες και οικονομικές περιφέρειες.

Ο Ragnar Nurkse, ένας εκ των ιδρυτών των οικονομικών της Κλασικής Ανάπτυξης, είχε στο παρελθόν υπογραμμίσει την σημασία της επονομαζόμενης «επιδεικτικής κατανάλωσης» ως σημαντικού παράγοντα υπανάπτυξης. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ως δευτερογενείς φορείς κοινωνικοποίησης, προωθούν καταναλωτικά πρότυπα των αναπτυγμένων χωρών θέτοντας σε ισχύ τον μηχανισμό της «επιδεικτικής επίπτωσης» και ενθαρρύνοντας την γενική καταναλωτική τάση της κοινωνίας. Τα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα μιμούνται τον τρόπο ζωής και τις καταναλωτικές συνήθειες των μεγαλοαστικών στρωμάτων με τα οποία προσπαθούν να εξομοιωθούν καταλήγοντας στον υπερκαταναλωτισμό. Η «Eπιδεικτική Eπίπτωση» λειτουργεί ψυχολογικά και επενεργεί ως σταθεροποιητικό στοιχείο εδραίωσης της κοινωνικής αυτοεπιβεβαίωσής τους και του κοινωνικού γοήτρου τους. Τα στρώματα αυτά ενστερνίζονται πρότυπα οικονομικής συμπεριφοράς που ξεπερνούν τις πραγματικές τους δυνατότητες. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η προοπτική για αποταμίευση των νοικοκυριών και συρρικνώνονται τα διαθέσιμα κεφάλαια για επενδύσεις των επιχειρήσεων της τοπικής και εθνικής οικονομίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι υπανάπτυκτες οικονομίες είναι «ανοικτές», με αποτέλεσμα να παραμένουν ευπρόσβλητες και απροστάτευτες στην διείσδυση του ξένου κεφαλαίου και στην εισβολή ξένων καταναλωτικών προτύπων, τα οποία ανταποκρίνονται σε διαφορετικά επίπεδα αναπτυξιακών διαδικασιών και σε διαφορετικά εισοδήματα από τα κυρίαρχα των υπανάπτυκτων οικονομιών. Δεν θα πρέπει να λησμονηθεί ότι οι υπανάπτυκτες οικονομίες δεν έχουν αναπτύξει τους δικούς τους αυτοφυείς μηχανισμούς προστασίας και αντίστασης στην βίαιη επέλαση του ξένου κεφαλαίου.

Εν κατακλείδι, η κατοχή ενός iPhone δεν σε καθιστά καινοτόμο. Ούτε η οδήγηση μιας Mercedes Benz είναι απαραίτητη για τη διαμόρφωση ενός επαγγελματικού προφίλ. Το «Eπιδεικτικό Aποτέλεσμα» είναι η αναπτυξιακή φάκα που καθηλώνει την πορεία μιας οικονομίας. Εσύ θα υποκύψεις σε αυτήν την ψευδαίσθηση;

By: Δημήτρης Λυκογιάννης

1η συγγραφή: 5/9/18

Πηγές:

Alpha C. Chiang (1959), The “Demonstration Effect” in a Dual Economy, The American Journal of Economics and Sociology, τόμος 18, τεύχος 3, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/j.1536-7150.1959.tb00321.x, τελευταία ημερομηνία προσπέλασης 4 Σεπτεμβρίου 2018

Κύρτσης Α.Α. (1999), «Κοινωνιολογική Θεωρία της Ανάπτυξης», Συλλογικός Τόμος, εκδόσεις Νήσος, Αθήνα

Φίλιας Β. (1999), «Κοινωνιολογία της Υπανάπτυξης», εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα

https://en.wikipedia.org/wiki/Ragnar_Nurkse, τελευταία ημερομηνία προσπέλασης 4 Σεπτεμβρίου 2018